Yatırım Fizibilite Etüdü nedir?
Fizibilite etüdü, bir yatırıma para bağlamadan önce sorulması gereken soruları yanıtlar: Ürün veya hizmete yeterli talep var mı, hangi kapasite ve teknolojiyle üretilecek, nereye kurulacak, toplam yatırım tutarı ve finansmanı ne olacak, yatırım kendini ne zaman geri öder ve hangi riskler sonucu değiştirir. Rapor bu soruları varsayımları açıkça yazılmış bir finansal modelle birleştirir.
İyi bir fizibilite raporunda pazar ve talep analizi, rakip ve fiyat değerlendirmesi, kapasite ve teknoloji seçimi, yer seçimi ve altyapı, makine-teçhizat ve inşaat dahil sabit yatırım tutarı, işletme sermayesi ihtiyacı, finansman planı, gelir-gider projeksiyonları, nakit akışı ve net bugünkü değer, iç verim oranı, geri ödeme süresi ile başabaş analizi yer alır. Sonuçların hangi varsayıma ne kadar duyarlı olduğu senaryo ve duyarlılık analizleriyle gösterilir; istihdam, çevre ve izin gereklilikleri de rapora dahil edilir.
Fizibilite raporu yalnızca iç karar belgesi değildir. Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Kararın Uygulanmasına İlişkin Tebliğ (2025/1), tutarı 1 milyar TL ve üzerindeki yatırımların teşvik belgesi başvurusunda, proje bazlı devlet yardımı kararında öngörülen formatta hazırlanmış bir fizibilite raporu ister. Stratejik Hamle Programı kapsamındaki projelerde ise rapor, Bakanlıkla protokolü olan bir kalkınma ve yatırım bankasınca hazırlanır. Bankalar yatırım kredisi değerlendirmesinde, ortaklar ve yatırımcılar da sermaye kararında benzer bir analiz bekler.
Demirbilek Danışmanlık olarak yatırımcıdan alınan teknik ve mali bilgilerle fizibilite raporunu hazırlıyor, varsayımları sizinle birlikte netleştiriyor ve raporu kullanılacağı başvurunun beklentisine göre düzenliyoruz. Teşvik kararını Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, kredi kararını banka, destek kararını ilgili kurum verir; rapor bu kararlar için hazırlanan bir dayanaktır.
Kimler için gerekli?
- Yeni üretim tesisi kuracak veya mevcut tesisini genişletecek sanayiciler
- Teşvik belgesi başvurusu yapacak ve yatırım tutarı 1 milyar TL veya üzerinde olan yatırımcılar
- Yatırım kredisi için bankaya proje sunacak işletmeler
- Ortak veya yatırımcı arayan ve projesini sayılarla anlatması gereken girişimciler
- Birden fazla yatırım seçeneği arasında karar vermek isteyen yönetim kurulları
- Hibe ve destek programlarına proje sunacak firmalar
Başvuru nereye yapılır?
Gerekli evraklar
EVRAK LİSTESİ
- Firma tanıtım bilgileriOrtaklık yapısı, faaliyet geçmişi, mevcut kapasite ve ürünler
- Son üç yılın finansal tablolarıMevcut bir işletmenin yatırımlarında
- Yatırımın konusu ve hedef kapasitesiÜretilecek ürünler, yıllık kapasite ve devreye alma takvimi
- Makine-teçhizat teklifleri veya proformalarYerli ve ithal ayrımıyla, teknik özellik ve tutarlarla
- Arazi ve bina bilgileriTapu, kira veya tahsis belgesi; inşaat yapılacaksa keşif veya maliyet tahmini
- Pazar ve satış bilgileriHedef müşteriler, mevcut sipariş veya niyet mektupları, fiyat varsayımları
- İstihdam planıPozisyon, kişi sayısı ve ücret varsayımları
- Finansman yapısıÖzkaynak, kredi ve destek tutarları ile kredi koşulları
- Kapasite raporuMevcut tesise yapılan yatırımlarda
- İzin ve çevre durumuÇED kararı, imar durumu ve sektörel izinler gerekiyorsa
Süreç nasıl işler?
- Amaç ve kapsamın belirlenmesiRaporun iç karar için mi, teşvik, kredi veya destek başvurusu için mi hazırlanacağı netleşir; kullanılacak format ve beklenen ayrıntı düzeyi belirlenir.
- Bilgi toplama ve saha incelemesiFirma, teknik ve pazar verileri toplanır, makine teklifleri ve yatırım yeri incelenir, eksik varsayımlar yatırımcıyla birlikte tamamlanır.
- Pazar ve teknik analizTalep, rekabet ve fiyat analizi yapılır; kapasite, teknoloji, yerleşim ve iş takvimi belirlenir.
- Finansal modelYatırım tutarı, finansman planı, gelir-gider ve nakit akışı projeksiyonları hazırlanır; net bugünkü değer, iç verim oranı, geri ödeme süresi ve başabaş noktası hesaplanır.
- Risk ve duyarlılık analiziFiyat, maliyet, kur ve kapasite kullanımındaki değişimlerin sonuca etkisi senaryolarla gösterilir.
- Rapor ve sunumRapor kullanılacağı başvurunun formatına göre son haline getirilir; kurum veya bankadan gelen soru ve ek bilgi taleplerine destek verilir.
Süre ve geçerlilik
Dikkat edilmesi gerekenler
- Fizibilite raporunun değeri varsayımlarının gerçekçiliğine bağlıdır. Satış ve fiyat varsayımlarını sipariş, teklif veya pazar verisiyle destekleyin.
- Teşvik belgesi gereken yatırımlarda harcamalara belge alınmadan başlamayın; fizibilite çalışmasını teşvik başvurusu takvimiyle birlikte planlayın.
- Makine-teçhizat listesi ve yatırım tutarı fizibilite raporu ile teşvik başvurusunda aynı olmalıdır. Farklı belgelerde farklı rakamlar inceleme sürecini uzatır.
- Raporun hangi kuruma sunulacağını baştan bilin. Teşvik başvurusunda istenen format ile bankanın kredi değerlendirmesinde beklediği içerik farklı olabilir.
- Fizibilite raporu bir onay belgesi değildir; teşvik, kredi veya destek kararını ilgili kurum kendi değerlendirmesiyle verir.
Sık sorulan sorular
Fizibilite raporu nedir?
Planlanan bir yatırımın pazar, teknik, finansal ve hukuki açıdan yapılabilir olup olmadığını ve ne kadar sürede kendini geri ödeyeceğini gösteren analiz raporudur.
Teşvik belgesi için fizibilite raporu zorunlu mu?
2025/1 sayılı Tebliğe göre tutarı 1 milyar TL ve üzerindeki yatırımların teşvik belgesi başvurusunda fizibilite raporu istenir. Daha küçük yatırımlarda zorunlu değildir, ancak başvuru bilgilerinin tutarlı hazırlanmasında yararlıdır.
Fizibilite raporunda hangi analizler bulunur?
Pazar ve talep analizi, kapasite ve teknoloji seçimi, yer seçimi, yatırım tutarı ve finansman planı, gelir-gider projeksiyonları, net bugünkü değer, iç verim oranı, geri ödeme süresi, başabaş ve duyarlılık analizleri temel bölümlerdir.
Ön fizibilite ile detaylı fizibilite arasındaki fark nedir?
Ön fizibilite, bir fikrin daha fazla kaynak ayırmaya değip değmediğini hızlıca test eder. Detaylı fizibilite ise teklifler, saha verileri ve ayrıntılı finansal modelle karar ve başvuru için kullanılacak raporu ortaya koyar.
Bankalar fizibilite raporu ister mi?
Yatırım kredilerinde bankalar projenin geri ödeme kapasitesini değerlendirmek için genellikle fizibilite raporu veya benzeri bir iş planı ister. İstenen format bankaya göre değişir.
Fizibilite sonucu olumsuz çıkarsa ne olur?
Olumsuz sonuç da değerli bir çıktıdır; yanlış bir yatırıma kaynak bağlanmasını önler. Rapor genellikle kapasite, yer, teknoloji veya finansman yapısında hangi değişikliğin sonucu iyileştireceğini de gösterir.
Resmi kaynaklar: Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Kararın Uygulanmasına İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2025/1), Resmî Gazete 21.6.2025, sayı 32933 (md. 7, 12) · Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü