ISO 45001 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi nedir?
ISO 45001, Uluslararası Standardizasyon Örgütü (ISO) tarafından 2018'de yayımlanan iş sağlığı ve güvenliği (İSG) yönetim sistemi standardıdır. Standart; tehlikelerin belirlenmesini, risklerin değerlendirilmesini, çalışanların katılımını, yüklenici ve ziyaretçi yönetimini, olay ve kaza incelemesini ve performansın ölçülmesini tek bir yönetim döngüsünde toplar. 2024'te iklim değişikliğinin dikkate alınmasına ilişkin bir tadil yayımlandı; standardın yeni sürümü üzerinde çalışma devam ediyor.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ise Türkiye'de çalışan çalıştıran her işverene uygulanan zorunlu mevzuattır. Kanun; risk değerlendirmesi yapılmasını, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi gibi İSG hizmetlerinin sağlanmasını, çalışanlara eğitim verilmesini, acil durum planlarının hazırlanmasını ve belirli büyüklükteki işyerlerinde İSG kurulu oluşturulmasını ister. Bu yükümlülüklerin denetimini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı yapar.
Aradaki fark şudur: 6331 neyin yapılması gerektiğini söyler, ISO 45001 bunun nasıl yönetileceğini düzenler. Kanuni yükümlülükleri yerine getiren bir işyerinde bile risk değerlendirmesi dosyada kalabilir, eğitimler takip edilmeyebilir, aynı kaza tekrar edebilir. ISO 45001; hedef koyma, sorumluluk atama, çalışan katılımı, iç tetkik ve üst yönetimin gözden geçirmesi ile bu boşlukları kapatır. Standart ayrıca işletmenin yasal şartlara uyumunu düzenli olarak değerlendirmesini ister.
Demirbilek Danışmanlık olarak mevcut İSG dokümanlarınızı ve 6331 kapsamındaki uygulamalarınızı standarda göre analiz ediyor, eksikleri gösteriyor, sistemi işletmenizin gerçek işleyişine göre kuruyor ve akredite belgelendirme kuruluşunun denetimine hazırlanmanızı sağlıyoruz. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi hizmetinin yerini almıyoruz; onlarla birlikte çalışan bir yönetim çerçevesi kuruyoruz.
Kimler için gerekli?
- İnşaat, maden, metal, kimya ve enerji gibi tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işletmeler
- Kamu ihalelerinde veya ana yüklenici şartnamelerinde ISO 45001 belgesi istenen taşeron ve alt yükleniciler
- Çok sayıda yüklenici, vardiya veya şantiye ile çalışan ve İSG takibini merkezileştirmek isteyen firmalar
- Yurt dışı müşterilerinden veya uluslararası denetimlerden İSG yönetim sistemi talebi alan ihracatçılar
- Kaza ve ramak kala olaylarını azaltmak, iş günü kayıplarını düşürmek isteyen işletmeler
- ISO 9001 veya ISO 14001 belgesi olan ve entegre yönetim sistemine geçmek isteyen firmalar
Başvuru nereye yapılır?
Gerekli evraklar
EVRAK LİSTESİ
- Kapsam tanımıSistemin kapsadığı faaliyetler, lokasyonlar ve şantiyeler.
- İSG politikası ve İSG hedefleri
- Risk değerlendirmesi raporu6331 kapsamında hazırlanan rapor esas alınır, sistem şartlarına göre güncellenir.
- Yasal şartlar listesi ve uygunluk değerlendirmesi
- İSG hizmet sözleşmeleri ve görevlendirmelerİş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve gerekiyorsa diğer sağlık personeli.
- Acil durum planı ve tatbikat kayıtları
- Çalışan eğitim kayıtları
- İş kazası, ramak kala ve meslek hastalığı kayıtlarıKök neden analizleri ve düzeltici faaliyetlerle birlikte.
- Çalışan katılımı ve danışma kayıtlarıÇalışan temsilcisi ve varsa İSG kurulu toplantı tutanakları.
- Yüklenici ve tedarikçi İSG değerlendirme kayıtları
- İç tetkik raporu ve yönetimin gözden geçirmesi kaydıBelgelendirme denetiminden önce tamamlanmalıdır.
Süreç nasıl işler?
- Mevcut durum ve mevzuat analizi6331 kapsamındaki risk değerlendirmesi, eğitim, acil durum ve İSG hizmeti kayıtlarınızı inceler, ISO 45001 şartlarıyla karşılaştırarak eksikleri listeleriz.
- Sistemin kurulmasıPolitika, hedefler, sorumluluklar, risk ve fırsat yönetimi, yüklenici kontrolü ve olay inceleme süreçlerini iş güvenliği uzmanınız ve işyeri hekiminizle birlikte oluştururuz.
- Çalışan katılımı ve eğitimÇalışanların tehlike bildirme, danışma ve karar süreçlerine katılımını düzenler, yöneticilere ve çalışanlara sistem bilgilendirmesi yaparız.
- İç tetkik ve yönetimin gözden geçirmesiSistemin sahada uygulanıp uygulanmadığını iç tetkikle kontrol eder, bulguları kapatır ve üst yönetimin gözden geçirmesini yaparız.
- Belgelendirme denetimiAkredite belgelendirme kuruluşu Aşama 1'de dokümantasyonu, Aşama 2'de sahadaki uygulamayı denetler. Bulguların kapatılmasına destek oluruz.
Süre ve geçerlilik
Dikkat edilmesi gerekenler
- ISO 45001 belgesi 6331 sayılı Kanun yükümlülüklerinin yerine geçmez. Bakanlık denetiminde belgeye değil; risk değerlendirmesine, İSG hizmetlerine, eğitim ve sağlık gözetimi kayıtlarına bakılır.
- Risk değerlendirmesini yalnızca belge için hazırlanmış bir dosya olarak bırakmayın. Belgelendirme denetçisi sahada çalışanlarla görüşür ve kontrollerin uygulanıp uygulanmadığını görür.
- Standardın yeni sürümü hazırlık aşamasında. Belgelendirme kuruluşunuzla yeni sürümün yayım takvimini ve olası geçiş planını konuşun.
- Belgeyi veren kuruluşun ISO 45001 kapsamında akredite olup olmadığını TÜRKAK'ın veya ilgili akreditasyon kurumunun internet sitesinden kontrol edin.
- Yükleniciler ve alt işverenler sistemin dışında kalmamalıdır. Şantiye ve sahadaki kazaların önemli bir kısmı yüklenici çalışanlarında yaşanır.
Sık sorulan sorular
6331 sayılı Kanuna uyuyorsam ISO 45001'e ihtiyacım var mı?
Kanuna uyum zorunludur, ISO 45001 gönüllüdür. ISO 45001, kanuni yükümlülükleri hedef, sorumluluk, iç tetkik ve sürekli iyileştirme ile yönetilen bir sisteme bağlar. İhale, müşteri talebi veya kaza oranlarını düşürme hedefi varsa fayda sağlar.
ISO 45001 belgesi Bakanlık denetiminde geçerli mi?
Belge bir yönetim sistemi belgesidir, yasal yükümlülüklerin yerine getirildiğini tek başına kanıtlamaz. Denetimde 6331 kapsamındaki kayıtlarınız ayrıca incelenir.
OHSAS 18001 belgesi hâlâ geçerli mi?
Hayır. OHSAS 18001'den ISO 45001'e geçiş süreci tamamlandı; güncel İSG yönetim sistemi standardı ISO 45001'dir.
Az tehlikeli sınıftaki bir ofis ISO 45001 alabilir mi?
Evet. Standart her büyüklük ve sektöre uygulanır. Ofis işletmelerinde ergonomi, psikososyal riskler, acil durum ve elektrik güvenliği gibi konular öne çıkar ve sistem daha sade kurulur.
ISO 45001'in yeni sürümü ne zaman çıkacak?
Yeni sürümün taslağı 2026'da ulusal standart kuruluşlarının oylamasına sunuldu. Yayım tarihi kesinleştiğinde mevcut belgeler için bir geçiş süresi tanınması beklenir.
ISO 14001 ve ISO 9001 ile birlikte kurulabilir mi?
Evet. Üç standart aynı ana yapıyı kullanır. Ortak dokümanlar, birleşik iç tetkik ve tek yönetimin gözden geçirmesi ile entegre bir sistem kurulabilir.
Resmi kaynaklar: ISO 45001 Occupational health and safety (iso.org) · 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu · LRQA: ISO 45001 revision update, DIS ballot · SQS: Revision of ISO 45001:2027 · Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK)