Kooperatif Kuruluşu nedir?
Kooperatif, ortaklarının belirli ekonomik ihtiyaçlarını karşılıklı yardım ve dayanışma yoluyla karşılamak için kurulan, değişir ortaklı ve değişir sermayeli bir tüzel kişidir. Üretim ve pazarlama, tüketim, küçük sanat, taşıma, hizmet, yenilenebilir enerji, kadın girişimi ve konut (yapı) kooperatifleri en sık karşılaşılan türlerdir. Kooperatif, şirketlerden farklı olarak kâr payı dağıtmak için değil, ortaklarının ortak ihtiyacını karşılamak için çalışır ve sermayesi sınırlandırılarak kurulamaz.
1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'na göre bir kooperatif en az 7 ortağın imzaladığı anasözleşme ile kurulur. İmzalar noterde değil, ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personelin huzurunda atılır. Anasözleşme MERSİS üzerinden hazırlanır. Bakanlığın yayımladığı örnek anasözleşmeler kullanılabilir; örnekten ayrılan hükümler kanuna aykırı olmamalı ve izin makamınca kabul edilmelidir. Bakanlık, kooperatif türüne göre kanundaki asgari sayıdan az olmamak üzere daha yüksek ortak sayısı ve ek şartlar belirleyebilir.
Kuruluş izni, kooperatifin faaliyet konusuna göre farklı makamlardan alınır. Ticaret Bakanlığının duyurusuna göre bilimsel araştırma, karşılıklı sigorta, sağlık hizmetleri, tarım satış, tedarik dağıtım ve yenilenebilir enerji gibi türlerde izni Bakanlık merkezi verir; hizmet, tüketim, küçük sanat, karayolu taşıma, kadın girişimi, site işletme gibi türlerde izni ticaret il müdürlükleri verir. Yapı kooperatiflerinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, tarımsal amaçlı kooperatiflerin bir kısmında ise Tarım ve Orman Bakanlığı yetkilidir. İzin alındıktan sonra kooperatif merkezinin bulunduğu yerin ticaret siciline tescil ve ilan edilir; kooperatif tescil anında tüzel kişilik kazanır.
Demirbilek Danışmanlık olarak kooperatif türünü ve izin makamını birlikte belirliyor, anasözleşmeyi ve kuruluş dosyasını hazırlıyor, imza, izin ve tescil adımlarını takip ediyoruz. Kuruluş iznini ilgili bakanlık veya il müdürlüğü, tescili ticaret sicili müdürlüğü verir; biz dosyanın eksiksiz hazırlanmasını ve sürecin takibini üstleniyoruz.
Kimler için gerekli?
- Ürünlerini birlikte işlemek, pazarlamak veya ortak girdi almak isteyen üretici grupları
- Ortak hizmet, taşıma veya küçük sanat faaliyeti yürütecek esnaf ve meslek grupları
- Kadın girişimi kooperatifi kurmak isteyen kadın girişimciler
- Ortak arsa üzerinde konut veya işyeri yapmak isteyen yapı kooperatifi kurucuları
- Yenilenebilir enerji yatırımı için bir araya gelen kişi ve kuruluşlar
- Site veya toplu yaşam alanının işletmesini kooperatif modeliyle yürütmek isteyenler
Başvuru nereye yapılır?
Gerekli evraklar
EVRAK LİSTESİ
- Kooperatif kuruluş bilgi formuİzin makamına sunulan başvuru formu
- AnasözleşmeMERSİS'te hazırlanır; Bakanlık duyurusuna göre 6 nüsha sunulur, en az 2 nüshası ticaret sicili müdürlüğünde huzurda imzalanır
- Kurucu ortakların kimlik bilgileriEn az 7 ortak; tüzel kişi ortaklarda unvan ve temsilci bilgileri
- Sermayenin yatırıldığını gösteren banka dekontuAnasözleşmede ödendiği belirtilen kısım, nakdi sermayenin en az dörtte biri
- İlk yönetim ve denetim kurulu üyelerinin adli sicil belgeleriBakanlık duyurusuna göre son 6 ay içinde alınmış olmalı
- Yönetim ve denetim kurulu üyelerinin taahhütnameleriKanundaki bağdaşmayan görevler yönünden
- İlk denetim kurulu üyelerinin diploma veya öğrenim belgesi
- Ortaklık şartlarının taşındığını gösteren belge veya taahhütnameKooperatif türüne göre aranan meslek, bölge veya üretim şartları için
- Tüzel kişi ortaklara ait belgelerTüzel kişinin amacı bakımından kooperatifle ilgisini gösteren belge ve temsilci belirleme kararı
- Kuruluş izin yazısıİzin makamı verir; ticaret siciline tescil başvurusunda sunulur
- Kooperatifi temsile yetkili kişilerin imza beyannameleriTürk Ticaret Kanunu md. 40'a göre
Süreç nasıl işler?
- Tür ve izin makamının belirlenmesiKurucuların amacı, ortaklık şartları ve faaliyet konusu değerlendirilir; kooperatif türü, uygulanacak örnek anasözleşme ve izni verecek makam belirlenir.
- Anasözleşmenin hazırlanması ve imzasıAnasözleşme MERSİS'te hazırlanır, unvan, merkez, ortaklık payı ve organlar netleştirilir; en az 7 kurucu ticaret sicili müdürlüğünde yetkili personel huzurunda imzalar.
- Sermayenin yatırılmasıAnasözleşmede kuruluşta ödeneceği yazılan sermaye, nakdi sermayenin en az dörtte biri olacak şekilde bankaya yatırılır.
- Kuruluş izni başvurusuKuruluş bilgi formu, anasözleşme nüshaları ve ekleri izin makamına sunulur; makamın ek bilgi veya düzeltme talepleri karşılanır.
- Ticaret siciline tescilİzin yazısı, imzalı anasözleşme ve imza beyannameleriyle müdürlüğe başvurulur. Müdürlük uygun bulursa kooperatifi tescil eder ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edilir.
- Tescil sonrası adımlarVergi kaydı, defterlerin açılış onayı ve oda kaydı tamamlanır; kooperatifin sicil, ortak ve finansal bilgileri yönetim kurulu sorumluluğunda Kooperatif Bilgi Sistemi'ne (KOOPBİS) işlenir.
Süre ve geçerlilik
Dikkat edilmesi gerekenler
- Tescilden önce kooperatif adına işlem yapanlar, bu işlemlerden şahsen ve zincirleme olarak sorumludur (Kooperatifler Kanunu md. 7). Tescil tamamlanmadan sözleşme ve harcama yapmayın.
- Yönetim ve denetim kurulu üyeleri, kooperatifin hissedarı olduğu şirketlerde yönetici veya ücretli personel olamaz; bu üyelerin eş ve yakınları için de sınırlamalar vardır (Kooperatifler Kanunu ek md. 3).
- Örnek anasözleşmeden ayrılan her hüküm izin makamının incelemesinden geçer; gereksiz değişiklikler iade ve gecikme sebebi olabilir.
- Kooperatif kurulduktan sonra sicil kayıtları, finansal tablolar, genel kurul evrakı ve ortak bilgilerinin KOOPBİS'e işlenmesinden yönetim kurulu sorumludur; aksatılması cezai sorumluluk doğurabilir.
- Kooperatif adı yalnızca bu Kanuna göre kurulmuş kuruluşlarca kullanılabilir ve unvanda kamu kurumlarının isimlerine yer verilemez.
Sık sorulan sorular
Kooperatif kurmak için kaç ortak gerekir?
Kanuna göre en az 7 ortak gerekir. Bakanlık, kooperatif türüne göre bu sayıdan az olmamak üzere daha yüksek bir ortak sayısı belirleyebilir; kuruluştan önce türünüz için güncel şartı kontrol etmek gerekir.
Kooperatif için asgari sermaye var mı?
Kooperatifler Kanunu şirketlerdeki gibi bir asgari sermaye tutarı öngörmez ve sermaye sınırlandırılarak kooperatif kurulamaz. Ortaklık payı tutarı anasözleşmede belirlenir ve nakdi sermayenin en az dörtte biri kuruluşta peşin ödenir.
Anasözleşmeyi noterde imzalamak gerekir mi?
Hayır. Kurucular anasözleşmeyi ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personelin huzurunda imzalar; bu imza yeterlidir.
Şirketler kooperatife ortak olabilir mi?
Evet. Gerçek kişiler yanında tüzel kişiler de, amaçları bakımından kooperatifle ilgili olmaları şartıyla ortak olabilir. Tüzel kişinin kooperatifte kim tarafından temsil edileceği belgelenir.
Kuruluş iznini kim verir?
Kooperatifin türüne göre değişir. Ticaret Bakanlığı veya ticaret il müdürlükleri birçok türde izni verir; yapı kooperatiflerinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, tarımsal amaçlı bazı kooperatiflerde Tarım ve Orman Bakanlığı yetkilidir.
Kooperatif ile limited şirket arasındaki temel fark nedir?
Kooperatif ortaklarının ortak ekonomik ihtiyacını karşılamak için kurulur, ortak sayısı ve sermayesi değişkendir, kuruluşu izne bağlıdır ve her ortağın kural olarak bir oyu vardır. Limited şirket kâr amacıyla kurulur, sermayesi sabittir ve oy hakkı sermaye payına göre belirlenir.
Kuruluştan sonra hangi yükümlülükler başlar?
Kooperatif her yıl olağan genel kurul yapar, defter ve finansal tablolarını tutar ve KOOPBİS'e gerekli bilgileri işler. Genel kurulu zamanında toplamayan yönetim kurulu üyeleri için kanunda cezai yaptırım öngörülmüştür.
Resmi kaynaklar: 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu (md. 1-8, ek md. 1, 2, 3, 5) · Ticaret Bakanlığı, Kooperatif Nasıl Kurulur? · Ticaret Bakanlığı, Kooperatifçilik Sıkça Sorulan Sorular: Kuruluş ve İşleyiş · Ticaret Sicili Yönetmeliği (md. 33, 109, 110) · MERSİS